Berriro ere Sopela, Sopela dela dio Euskaltzaindiak

Kategoria gurasoa: Sopela Kategoria: Euskara Noiz sortua: Azteazkena, 18 Uztaila 2012 Argitaratua: Azteazkena, 18 Uztaila 2012

euskaltzaindiaEuskaltzaindiak, berriro ere, gure herriko euskal izena Sopela dela adierazi du. Hain zuzen ere, egun hauetan, 2012ko uztailaren 18an, “Sopela herri izenaz” artikulua argitaratu zen Euskaltzaindiaren web orri ofizialean eta artikulua Mikel Gorrotxategik, Euskaltzaindiaren Onomastika batzordeko idazkariak sinatzen du.

Argi dago herri baten izena aldatzeko, gurean Sopelanatik Sopelara pasatzeko, adostasun zabala eta giro egokia lortu behar dela Udal Osoko Bilkuran; bada, beraz, garaia gure herrian ordezkaritza duten alderdi guztiek hausnarketa egin dezaten eta Euskaltzaindiaren iritzia eta arauak errespeta daitezen.

Hona hemen artikulua bere osotasunean: Sopela herri izenaz

Euskaltzaindiak 1979an Koldo Mitxelenaren gidaritzapean argitara eman zuen Euskal Herriko Udalen Izendegi-an Sopela da herri honen izena. Orduz geroztik, hiru aldiz berretsi du Akademiak erabaki hura, 1987an udalari igorritako agiri batean, 1997an Euskera Euskaltzaindiaren agerkari ofizialean argitaratu zen irizpenean eta, azkenik, 2005ean argitara emandako 145. Bizkaiko Herri Izendegia Arauan. Nahiz eta 33 urte igaro diren Euskaltzaindiak Uribe Kostako herri honen euskal izena Sopela dela ebatzi zuenetik, badirudi oraindino badirela izen hori ofizial egiteko eragozpenak daudela. Eta horretara datoz ondoko oharrak.

Herrien euskarazko izena aztertzen denean, bi dira begi aurrean eduki behar ditugun iturri nagusiak, bata euskarazko erabilera, ahoz zein literaturan, eta bestea dokumentazioa. Biak dira garrantzitsuak eta beharrezkoak, baina tentu handiz erabili behar ditugu.

Gogoan izan behar dugu gure administrazioek urteetan zehar ez dutela euskara erabili eta sarritan, gehienetan hobeki esanda, euskal izenak alde batera utzi dituztela arrunkeriak zirelakoan eta, hortaz, baztertzekoak.Ahozko testigantza erabatekoa da, ez baitago ez Sopelan ez Uribe Kosta osoan ere Sopela erabiltzen ez duen euskaldunik. Hau dela eta, inoiz esan izan da ahozko aldaera hau Portu (Portugalete), Atxabalta (Aretxabaleta), Sátamo (Zaratamo) edo Güerba (Huelva) mailakoa dela eta, hortaz, ez dela onargarria. Baina ez da horrela eta ikus dezagun zergatik.

 

Antzinako Sopelana izenetik sortu zen Sopela, eta aldaketa hori aspaldikoa izateaz gain, euskarazko lege fonetikoen arabera bilakatutakoa da. Tamalez, euskara baztertuta egoteak ekarri zuen administrazioek errealitate honi muzin egitea. Gertaera honen gakoa euskara zaharraren fonologian dago. Izan ere, euskara zaharrean n mota bi zeuden, gogorra, sarritan -nn- moduan idatzi zena eta leuna teknikoki lenis deiturikoa. Latinez ere baziren bi, sinplea eta bikoitza. Agerikoa denez, egungo euskaran bakarra dugu eta desagertze horrek eragin zuzena izan zuen herri honen izenean.

Hizkuntzalarien ustez, kontsonante honen desagertzea IV. mendean gauzatu zen, Sopelaren erreferentzia historikoak izan baino ia-ia mila urte lehenago! Gainera, galera hau ez zen bakarrik toponimoetan gertatu, hitz arruntetan ere oso ezaguna baita, hala latinetik hartutako hitzetan: catena > katea, corōna > koroa, anātem > ahate, ballaena > balea, (h)arēna > are(a), molinu > bolu, nola euskararen berezkoetan ere: *seni > se(h)i; *ardano > ardao; *gaztana > gazta. Hitz elkartuetan -n- hori sarritan aurkitzen dugu: ardandegi, gaztanbera, katenbegi, bolunburu...

Hala ere, toponimoetan da bereziki ezaguna, Euskal Herriko hainbat herri izenetan da ezin argiago ageri baitzaigu: Galdakao (Galdacano), Lemoa (Lemona), Aramaio (Aramayona), Lazkao (Lazcano), Zestoa (Cestona), Arroa (Arrona), Miñao (Miñano), Dorrao (Torrano), Zolia (Zolina)...

Otxandio eta Zeberio izenak oso esanguratuak dira. Otxandio hiriari, Gaztelaren menpean zegoela, XIV. mendean hiri-gutuna eman ziotenean Ochandiano forma ageri da, baina ehun urte lehenago Nafarroako Antso VIIak Durangaldeari forua eman zionean Ochandio. Zeberio-ri dagokionez, 1375ean Ugao herriari hiri-gutuna eman ziotenean, Ceberiano dago idatzia. Geroztik ere behin edo bitan ageri bada ere, betiko desagertu eta Zeberio da aspaldian erabili dena forma bakarra.

Sopelara itzuliz, azpimarratzekoa da Sopela formak ere izan duela erabilera herrian bertan. Hala erakusten du Sopelabaso izeneko inguru ezagunak. Baina deigarriena, eta jende gutxik ezagutzen duen datua, deiturena da. Euskal Herrian sarritan gertatu da deituren euskal aldaerak sorlekutik urrun agertzea. Uribe Kostan administrazioko eskribauek uste zuten Sopela esan arren, Sopelana idatzi behar zela, baina handik urrutiagoko eskribauek ez. Horren lekuko dira Sopela formarekin dokumentatzen diren deiturak, bai Urkabustaizko Abezia herrian XVIII. mendean, bai Bilbon 1820. urtean.

Laburbilduz, Sopelana formatik Sopela herri-izenerako bilakaera aspaldikoa da, euskarazko lege fonetikoen arabera gertatutakoa eta, hortaz, euskal izen zuzena. Sopela formaren erabilera arrunta izan da euskaldunen artean, nahiz eta administrazioek mendeetan zehar erabili duten hizkuntzaren eraginez Sopelana forma gorde izan den.

Beraz, Sopela da euskal izena eta hau bere deklinabidea: Sopelako, Sopelatik, Sopelan, Sopelako eta Sopelara. Bestalde, gentilizioa sopeloztar da. Arauan sopelar ere eman zen eta, gainera, lehenengo aukera gisa, nire ustez sopeloztar hori baino zuzenagoa.

Bisitak: 1552
0
0
0
s2smodern

Webgune honek cookie-ak erabiltzen ditu zure nabigazioa errazteko, publizitatea erakusteko eta analisi estatistikoak egiteko. Nabigatzen jarraitzen baduzu, hauen erabilera onartzen duzula ulertuko dugu. Informazio gehiago nahi baduzu, kontsultatu